‘Genoeg krijgen van al dat zitten’ is een tekst uit 2023 van Ken McLeod, een Amerikaanse Tibetaans-boeddhistische leraar en auteur. Ramo de Boer, Gestalttherapeut en schrijver, volgt hem al jaren en is onder de indruk van zijn kennis en ervaring die hij op heldere en inspirerende wijze weet over te brengen.
Evenals Ramo denk ik dat deze tekst erg behulpzaam kan zijn, niet alleen voor meditatie of andere spirituele beoefeningen, waar dit artikel over gaat, maar op veel meer alledaagse gebieden waar aandacht en intentie een rol spelen.
Interessante link is dat dit artikel mooi aansluit op het artikel “Van Inzicht naar Realisatie’ dat Ramo op Linkedin het geplaatst.
Het wordt saai, al dat zitten.
Regelmatige meditatiebeoefening kan op veel manieren uit de hand lopen. Twee van de subtielere houden verband met de relatie tussen aandacht en intentie.
Van tijd tot tijd voelt de meditatiebeoefening vlak en zelfs muf aan, zonder duidelijke reden. De geest kan stabiel en helder rusten, maar er is geen levendigheid in de rust. Je voelt dat er iets niet klopt, maar je kunt er de vinger niet op leggen.
Na een paar weken of een paar maanden begin je je ontmoedigd en een beetje verveeld te voelen. Je weet niet hoe je het gevoel van levendigheid dat je ooit voelde, kunt herstellen of terugbrengen. Veel mensen stoppen op dit punt met oefenen.
Het is niet echt een beslissing. Ze missen hier een dag, en dan een dag daar, en na een week of twee, misschien iets langer, oefenen ze niet meer regelmatig. Ze zijn zich er vaak niet van bewust dat ze gestopt zijn. Het gebeurde gewoon en ze weten niet waarom. Dat is één manier waarop de reguliere beoefening wegvalt.
Op zoek naar ‘anders zitten’.
Een andere is dat beoefening heel levend en betekenisvol aanvoelt. Je wilt meer leren, je wilt meer doen. Je begint andere praktijken, andere leringen en andere leraren te verkennen. Je neemt een stukje van hier en een stukje van daar en plakt de stukjes op de een of andere manier aan elkaar. Al deze mogelijkheden! Het is zo spannend en je wilt ze niet missen.
Na een tijdje voelen je oefenperioden vol, zelfs een beetje druk. Oefenen begint te voelen als werk, iets dat je moet doen, iets waar je doorheen moet. Je wordt rusteloos en angstig. Je stopt meer energie in je beoefening en meer tijd, maar de rusteloosheid en angst worden alleen maar sterker.
Je weet dat je iets mist, en je probeert nog harder.
Misschien weet iets in jou dat je moet bezuinigen en vereenvoudigen. Maar dat doe je niet omdat je geen van deze mogelijkheden wilt verliezen, ook al voelt oefenen steeds meer als een hele klus. Je enthousiasme begint te vervagen. Je mist een dag hier en een dag daar, en al snel vervaagt het allemaal. Of het wordt gewoon te veel en je loopt weg.
In of uit balans, dat is de vraag
Hoewel ze verschillend lijken, zijn deze twee scenario’s nauw met elkaar verbonden. Beide hebben betrekking op de relatie tussen aandacht en intentie.
Aandacht is het vermogen om energie op te wekken en te richten. Misschien wel de meest bekende manier om aandacht te cultiveren is door de aandacht op de ademhaling te vestigen en daar te rusten, en keer op keer terug te keren wanneer de aandacht verdwijnt.
Intentie is het vermogen om de aandacht te trekken en te richten. Het werkt op een hoger energieniveau dan de aandacht, en vereist dus een beroep op een hoger energieniveau. In het Tibetaans boeddhisme komt het hogere energieniveau meestal voort uit mededogen of toewijding. Het kan ook voortkomen uit expliciete energietransformatiepraktijken zoals tumo (wilde hitte), magische verschijning, droom of pure helderheid.
Hoewel aandacht en intentie op verschillende niveaus werken, moeten ze ongeveer in evenwicht zijn. Wanneer er onbalans ontstaat omdat de aandacht sterker is, leidt dit tot vlakheid en verveling, een vorm van saaiheid. Wanneer er onbalans ontstaat omdat de intentie sterker is, leidt dit tot rusteloosheid en angst, een vorm van drukte. In beide gevallen doe je een poging om in de richting van evenwicht te gaan.
Zitten in balans, maar hoe?
Wanneer de aandacht de intentie overwint, geeft dit aan dat je meditatiebeoefening effectief is. De aandacht ontwikkelt zich. De remedie hier is niet om de aandacht te verzachten, maar om de intentie te versterken of te verdiepen. Dit doe je door je aandachtsvermogen te gebruiken om dieper in te gaan op waarom je oefent. De redenen die je überhaupt tot de praktijk hebben gebracht, zijn niet langer voldoende.
Dood en vergankelijkheid, de tekortkomingen van samsara, elk van de vier onmetelijke dingen, de ontwakende geest (bodhicitta), en toewijding en gebed zijn allemaal manieren om dieper in de intentie te komen. Het zal je misschien verbazen wat je tegenkomt. Misschien ontdek je dat je beoefening nu wordt gemotiveerd door een intentie waarvan je dacht dat je er niet toe in staat was!
Wanneer de intentie de aandacht overheerst, geeft dit aan dat je geloof, toewijding, mededogen of verlangen sterk en levendig is, maar dat je niet voldoende stabiliteit en helderheid in je aandacht hebt om je intentie te verwezenlijken. Hier moet de aandacht worden versterkt, dat wil zeggen dat je een dieper niveau van stabiliteit en helderheid in de aandacht moet cultiveren.
Hou het eenvoudig
Over het algemeen betekent dit dat je de meeste mogelijkheden die je prikkelen en motiveren loslaat en, figuurlijk gesproken, meer tijd besteedt aan het heffen van gewichten in de sportschool. Kies een eenvoudige oefening en ga er dieper op in. Adembemiddeling is goed, net als nemen en zenden. Gebed en toewijding zijn ook een mogelijkheid. Directe bewustzijnsoefeningen zoals mahamudra of dzogchen zijn niet geschikt omdat je niet voldoende aandachtsvermogen hebt om ze effectief uit te voeren.
Terugkeren en rusten
Welke beoefening je ook kiest, als je diep gaat rusten in de ervaring van ademen of nemen en zenden, zul je verschillende vormen van emotionele weerstand tegenkomen. Laat die emotionele weerstand, net als Boeddha toen hij het ontwaken naderde, in je woeden, hoe dan ook. Het kan zich voordoen als onaangename of aangename sensaties in je lichaam, als dit of dat gevoel dat zo belangrijk voelt, dat zo cruciaal was voor de vorming van wie je vandaag bent, als dit of dat verhaal of allemaal samen. Maakt niet uit.
Zit in meditatie alsof je een wandeling gaat maken op een winderige dag in de herfst. Bladeren dwarrelen om je heen en trekken je aandacht, maar elke keer dat ze dat doen, begin je weer te lopen, de ene stap voor de andere, dat wil zeggen de ene ademhaling na de andere. Blijf terugkomen en rusten in de oefening, ook al rust je maar een halve seconde. Als je lichaam of geest strakker wordt, neem dan een pauze en maak alles los, en ga dan terug naar de praktijk.
Terugkeren en rusten, steeds opnieuw en opnieuw. Het zal niet altijd chaotisch en verwarrend zijn, maar dit is hoe je capaciteit in aandacht opbouwt – door te rusten en de oefening in de chaos te doen.
De website van Ken Mcleod is: www.unfetteredmind.org
